De voormalige Synagoge

Het is een statig gebouw en het heeft binnen nog steeds de indeling zoals die bij het gebed wordt gebruikt: een balustrade (waarin de davidsster is verwerkt). Het gebouw is nu in gebruik als dansschool. Joodse diensten worden er niet meer gehouden, maar soms zijn er nog culturele bijeenkomsten. Dat was rond het midden van de negentiende eeuw wel anders. De joodse gemeenschap was toen het grootst.

In 1645 gaf het stadsbestuur van Leeuwarden opdracht alle joodse inwoners te registreren. Vanaf 1700 werden er in Leeuwarden godsdienstoefeningen gehouden. In 1754 werd aan de Sacramentsstraat (waar de synagoge nu nog altijd staat) een officiële synagoge ingewijd. De oude synagoge werd in 1805 vervangen door een nieuw gebouw op dezelfde plaats.

Vooral in de eerste helft van de negentiende eeuw was de economische situatie slecht. Diverse verenigingen en organisaties hielden zich bezig met o.a. ziekenzorg, begrafeniswezen, liefdadigheid en Thora- en Talmoedstudie.
Tussen 1900 en 1940 nam het ledental van de joodse gemeente flink af. Desondanks bloeide het joodse leven. In de dertiger jaren kwam er een Kring van Joodsche Academici.

Bij de Duitse inval is vanuit Leeuwarden een poging gedaan om 800 joodse vluchtelingen uit Westerbork in de stad onder te brengen; eind mei moesten zij helaas naar het kamp terugkeren. In oktober 1941 werden de joodse leerlingen uit het algemene onderwijs verwijderd, waarna er een aparte lagere- en middelbare school werd geopend. De eerste razzia in Leeuwarden vond in april 1942 plaats, de massale deportaties begonnen in augustus 1942 en hebben tot februari 1943 geduurd. Het overgrote deel van de joden, dat zich tijdens de bezettingsjaren in Leeuwarden bevond, is omgebracht in de concentratiekampen. De overigen wisten door onder te duiken te overleven.

De grote synagoge is tijdens de bezetting gespaard gebleven, net als het grootste deel van het interieur. De bibliotheek van het leerhuis en de joodse school (de Dusnus-school) werden door de Duitsers geplunderd.

De synagoge werd in 1948 opnieuw gewijd, maar bleek al snel te groot voor permanent gebruik. In 1964 besloot men de synagoge aan de Sacramentsstraat te sluiten. Op het Jacobijnerkerkhof, tegenover de joodse school, is in 1987 een herinneringsmonument onthuld. In mei 2001 werd het gerestaureerd. Een straat vlakbij draagt de naam van de gedeporteerde opperrabbijn A.S. Levisson. Ook in het Verzetsmuseum Friesland wordt aandacht besteed aan de jodenvervolging.

In 2005 is het 200-jarig bestaan van de synagoge aan de Sacramentsstraat gevierd en werd op de buitenkant van het pand een plaquette onthuld.